TET – 1 વિભાગ – 1 બાળ વિકાસ અને શૈક્ષણિક શાસ્ત્ર (30 ગુણ)
બાળ વિકાસ – વિકાસની સંકલ્પના અને અધ્યયન સાથેનો સંબંધ
મહત્વના પ્રશ્નો – જવાબ સાથે…
ગિજુભાઈ બધેકા
Child Development
૧. ‘વિકાસ’ એટલે શું?
જવાબ: માનવ શરીરમાં ગુણાત્મક, કાર્યાત્મક અને ક્ષમતામાં થતો ક્રમિક તથા પ્રગતિશીલ ફેરફાર.
૨. ‘વૃદ્ધિ’ અને ‘વિકાસ’ વચ્ચે મુખ્ય તફાવત કયો છે?
જવાબ: વૃદ્ધિ પરિમાણાત્મક/શારીરિક માપી શકાય તેવી છે, જ્યારે વિકાસ એ ગુણાત્મક અને સાર્વત્રિક પ્રક્રિયા છે.
૩. અધ્યયન (Learning) ની વ્યાખ્યા શું છે?
જવાબ: અનુભવ, મહાવરા કે તાલીમના પરિણામે વર્તનમાં થતું અપેક્ષિત અને સ્થાયી પરિવર્તન.
૪. બાળકનો વિકાસ ક્યાંથી શરૂ થાય છે?
જવાબ: ગર્ભાધાન (ગર્ભાવસ્થા) ના સમયથી.
૫. વિકાસ ક્યાં સુધી ચાલતી પ્રક્રિયા છે?
જવાબ: જન્મથી જીવનના અંત (મૃત્યુ) સુધી (સતત ચાલતી પ્રક્રિયા).
૬. વૃદ્ધિ એ વિકાસનો જ એક ભાગ છે. આ વિધાન સાચું છે કે ખોટું?
જવાબ: સાચું.
૭. પરિપક્વતા (Maturation) નો અર્થ શું થાય?
જવાબ: જૈવિક અને શારીરિક ક્ષમતાઓનો કુદરતી અને વય અનુસાર થતો આંતરિક વિકાસ.
૮. અધ્યયન માટે પૂર્વશરત કઈ છે?
જવાબ: પરિપક્વતા અને પ્રેરણા.
૯. પરિપક્વતા વિના અધ્યયન શક્ય છે?
જવાબ: ના, પરિપક્વતા વગર યોગ્ય અધ્યયન થઈ શકતું નથી.
૧૦. બાળકના સર્વાંગી વિકાસમાં કયા પાસાઓનો સમાવેશ થાય છે?
જવાબ: શારીરિક, માનસિક (બૌદ્ધિક), સાંવેગિક (આવેગાત્મક) અને સામાજિક વિકાસ.
Child Development
૧૧. “વિકાસ એ વંશાનુક્રમ અને વાતાવરણનો ગુણાકાર છે” – આ વિધાન કોણે આપ્યું છે?
જવાબ: વુડવર્થ (Woodworth).
૧૨. વિકાસના મુખ્ય સિદ્ધાંતોમાં ‘મસ્તકાધોમુખી સિદ્ધાંત’ (Cephalocaudal Principle) શું દર્શાવે છે?
જવાબ: વિકાસ શિર (મસ્તક) થી પગ તરફ ક્રમશઃ થાય છે.
૧૩. ‘સમીપ-દૂરવર્તી સિદ્ધાંત’ (Proximodistal Principle) અનુસાર વિકાસ કેવી રીતે થાય છે?
જવાબ: કેન્દ્ર (ધડ) થી બહારના અંગો (હાથ-પગ) તરફ.
૧૪. વિકાસ સામાન્યથી કઈ તરફ ગતિ કરે છે?
જવાબ: સામાન્ય ક્રિયાઓથી વિશિષ્ટ ક્રિયાઓ તરફ (General to Specific).
૧૫. અધ્યયન અને વિકાસ વચ્ચેનો સંબંધ કેવો છે?
જવાબ: પરસ્પર ગાઢ અને પૂરક સંબંધ.
૧૬. શું બધા બાળકમાં વિકાસનો દર સમાન હોય છે?
જવાબ: ના, દરેક બાળકમાં વ્યક્તિક ભિન્નતા (Individual Differences) અનુસાર દર અલગ-અલગ હોય છે.
૧૭. બાળકની શીખવાની ક્ષમતાનો આધાર શાના પર છે?
જવાબ: બાળકની પરિપક્વતા, બુદ્ધિ અને વિકાસના તબક્કા પર.
૧૮. જીન પિયાજે અનુસાર અધ્યયનમાં કોનું મહત્વ સૌથી વધુ છે?
જવાબ: બાળકની સક્રિયતા અને પર્યાવરણ સાથેની આંતરક્રિયાનું.
૧૯. વાયગોત્સ્કી અનુસાર વિકાસ અને અધ્યયન પર સૌથી વધુ પ્રભાવ કોનો પડે છે?
જવાબ: સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક વાતાવરણનો.
૨૦. અધ્યયનથી વિકાસ દ્રુત (ઝડપી) બની શકે છે?
જવાબ: હા, યોગ્ય સમૃદ્ધ વાતાવરણ અને માર્ગદર્શનથી વિકાસને વેગ મળે છે.
Child Development
૨૧. બાળકના શારીરિક વિકાસ દર સૌથી ઝડપી કઈ અવસ્થામાં હોય છે?
જવાબ: શિશુઅવસ્થા (Infancy) માં.
૨૨. કઈ અવસ્થાને “વિકાસ અને પરિવર્તનનો ક્રાંતિકારી તબક્કો” કહેવાય છે?
જવાબ: કિશોરાવસ્થા (તરૂણાવસ્થા).
૨૩. પરિપક્વતા એ કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે?
જવાબ: જન્મજાત અને જૈવિક પ્રક્રિયા.
૨૪. અધ્યયન એ કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે?
જવાબ: ઉપાર્જિત (મેળવેલી) અને સામાજિક-મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા.
૨૫. કયો વિકાસ અધ્યયન માટે પાયાની ઈંટ ગણાય છે?
જવાબ: શારીરિક અને માનસિક વિકાસ.
Child Development
૨૬. જન્મથી ૨ વર્ષ સુધીના તબક્કાને કઈ અવસ્થા કહે છે?
જવાબ: શિશુઅવસ્થા (Infancy Period).
૨૭. પિયાજેના મતે ૦ થી ૨ વર્ષની અવસ્થા કઈ છે?
જવાબ: સંવેદનાત્મક-કારાત્મક અવસ્થા (Sensory-Motor Stage).
૨૮. ૩ થી ૬ વર્ષના સમયગાળાને કઈ અવસ્થા કહેવામાં આવે છે?
જવાબ: પૂર્વ-પ્રાથમિક કે પૂર્વ-બાલ્યાવસ્થા (Early Childhood).
૨૯. ૬ થી ૧૨ વર્ષ સુધીની અવસ્થા કયા નામે ઓળખાય છે?
જવાબ: ઉત્તર-બાલ્યાવસ્થા (Late Childhood) અથવા શાળા અવસ્થા.
૩૦. પ્રાથમિક શાળાના બાળકો (TET-1 માટે ધો. ૧ થી ૫) મુખ્યત્વે કઈ વયજૂથના હોય છે?
જવાબ: ૬ થી ૧૧ વર્ષ.
૩૧. પિયાજે અનુસાર ૭ થી ૧૧ વર્ષના બાળકો કયા તબક્કામાં હોય છે?
જવાબ: મૂર્ત ક્રિયાત્મક અવસ્થા (Concrete Operational Stage).
૩૨. ઉત્તર-બાલ્યાવસ્થામાં બાળકો મુખ્યત્વે કેવી રીતે શીખે છે?
જવાબ: પ્રત્યક્ષ વસ્તુઓ, મૂર્ત અનુભવો અને રમતો દ્વારા.
૩૩. ભાષા વિકાસનો સૌથી ઝડપી અને સંવેદનશીલ તબક્કો કયો છે?
જવાબ: પૂર્વ-બાલ્યાવસ્થા (૨ થી ૬ વર્ષ).
૩૪. કઈ અવસ્થામાં બાળક ‘સ્વ-કેન્દ્રી’ (Ego-centric) હોય છે?
જવાબ: પૂર્વ-બાલ્યાવસ્થા.
૩૫. બાળકોમાં ‘સામાજિકીકરણ’ (Socialization) ની શરૂઆત મુખ્યત્વે ક્યાંથી થાય છે?
જવાબ: પરિવાર (કુટુંબ) થી.
૩૬. શાળા એ સામાજિકીકરણની કઈ એજન્સી છે?
જવાબ: ગૌણ (Secondary) એજન્સી.
૩૭. રમતો દ્વારા બાળકમાં કયા વિકાસને ઉત્તેજન મળે છે?
જવાબ: શારીરિક, સામાજિક, આવેગિક અને માનસિક – તમામ પાસાઓનો વિકાસ.
૩૮. બાળકના માનસિક વિકાસ સાથે અધ્યયનનો કયો સિદ્ધાંત જોડાયેલો છે?
જવાબ: બોધનાત્મક વિકાસનો સિદ્ધાંત (Cognitive Development Theory).
૩૯. ઝોન ઓફ પ્રોક્સિમલ ડેવલપમેન્ટ (ZPD) નો ખ્યાલ કોણે આપ્યો?
જવાબ: લેવ વાયગોત્સ્કી (Lev Vygotsky).
૪૦. ZPD નો અર્થ શું થાય?
જવાબ: બાળકની પોતે કરવાની ક્ષમતા અને શિક્ષક/વડીલની મદદથી કરવાની ક્ષમતા વચ્ચેનો વિસ્તાર.
૪૧. વાયગોત્સ્કીના મતે ‘સ્કેફોલ્ડિંગ’ (Scaffolding) એટલે શું?
જવાબ: અધ્યયન દરમિયાન બાળકને અપાતો અસ્થાયી ટેકો કે માર્ગદર્શન.
૪૨. બાળકમાં દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય સાધનો દ્વારા કઈ અવસ્થામાં વધુ સારો વિકાસ થાય છે?
જવાબ: ઉત્તર-બાલ્યાવસ્થામાં (ધોરણ ૧ થી ૫).
૪૩. ‘અનુકરણ દ્વારા શીખવું’ એ કઈ અવસ્થાનું મુખ્ય લક્ષણ છે?
જવાબ: શિશુઅવસ્થા અને પૂર્વ-બાલ્યાવસ્થા.
૪૪. પ્રારંભિક બાળપણમાં રમત-ગમત પદ્ધતિ (Play-way method) નો ઉપયોગ કેમ કરવો જોઈએ?
જવાબ: કારણ કે આ વયે રમત અને સ્વભાવિક પ્રવૃત્તિઓ જ અધ્યયનનું મુખ્ય માધ્યમ છે.
૪૫. બાળકના આવેગાત્મક સ્થિરતાનો અધ્યયન પર શો પ્રભાવ પડે છે?
જવાબ: આવેગાત્મક રીતે સ્થિર બાળક એકાગ્ર બની વધુ સારું શીખી શકે છે.
૪૬. તાર્કિક ચિંતન (Logical Thinking) ની શરૂઆત કયા તબક્કે થાય છે?
જવાબ: મૂર્ત ક્રિયાત્મક તબક્કે (૭ થી ૧૧ વર્ષ).
૪૭. અમૂર્ત વિચારો કરવાની ક્ષમતા ક્યારે વિકસે છે?
જવાબ: અમૂર્ત ક્રિયાત્મક અવસ્થા (૧૧ વર્ષ પછી).
૪૮. બાળકના ભાષાકીય વિકાસ માટે યોગ્ય વાતાવરણ ન મળે તો અધ્યયન પર શું અસર થાય?
જવાબ: અભિવ્યક્તિ અને ગ્રહણશક્તિ મંદ પડે છે.
૪૯. “બાળક પોતે જ પોતાના જ્ઞાનનો સર્જક છે” – આ કોનું વિધાન છે?
જવાબ: જીન પિયાજે.
૫૦. બાળકમાં શારીરિક કૌશલ્યો (ઝૂંટવવું, પકડવું, લખવું) કયા વિકાસ હેઠળ આવે છે?
જવાબ: ગત્યાત્મક કે સ્નાયુવિકાસ (Motor Development).
Child Development
Child Development
JEAN PIAGET – જીન પિયાજે
Child Development
૫૧. વિકાસત્મક મનોવિજ્ઞાનના પિતા તરીકે કોણ ઓળખાય છે?
જવાબ: જીન પિયાજે (Jean Piaget).
૫૨. ‘પરિપક્વતા પૂર્વે અપાતી તાલીમ’ સામાન્ય રીતે બાળકો માટે કેવી નીવડે છે?
જવાબ: નિરર્થક અથવા લાંબા ગાળે નુકસાનકારક.
૫૩. વિકાસ દર અને અધ્યયનમાં ‘વ્યક્તિક ભિન્નતા’ નક્કી કરતા બે મુખ્ય પરિબળો કયા છે?
જવાબ: વંશાનુક્રમ (Heredity) અને વાતાવરણ (Environment).
૫૪. બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે શાળામાં કઈ પ્રવૃત્તિઓ યોજવી જોઈએ?
જવાબ: સહ-શૈક્ષણિક અને પ્રવૃત્તિમય (Co-curricular) પ્રવૃત્તિઓ.
૫૫. ઇરિક ઇરિકસનના મતે બાલ્યાવસ્થાનો મુખ્ય મનોસામાજિક સંઘર્ષ કયો છે?
જવાબ: પરિશ્રમ વિરૂદ્ધ લઘુતાગ્રંથિ (Industry vs. Inferiority).
૫૬. ‘સુક્ષ્મ ગત્યાત્મક કૌશલ્ય’ (Fine Motor Skill) નું ઉદાહરણ કયું છે?
જવાબ: પેન્સિલથી લખવું, કાગળ કાપવો કે દોરો પરોવવો.
૫૭. ‘સ્થૂળ ગત્યાત્મક કૌશલ્ય’ (Gross Motor Skill) નું ઉદાહરણ કયું છે?
જવાબ: દોડવું, કૂદવું કે બોલ ફેંકવો.
૫૮. અધ્યયનમાં ‘સકારાત્મક સુદ્રઢક’ (Positive Reinforcement) નું કાર્ય શું છે?
જવાબ: વર્તન કે અધ્યયનની પુનરાવર્તનની શક્યતા વધારવી.
૫૯. ફ્રોબેલ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી બાળ શિક્ષણ પદ્ધતિ કઈ છે?
જવાબ: કિન્ડરગાર્ટન (K.G.) પદ્ધતિ.
૬૦. મેડમ મારિયા મોન્ટેસરીએ બાળકના વિકાસ માટે શાના પર ભાર મૂક્યો?
જવાબ: જ્ઞાનેન્દ્રિયોની તાલીમ અને સ્વતંત્રતા પર.
૬૧. ગુજરાતમાં બાળકેળવણીના આધ્ય પ્રણેતા કોણ ગણાય છે?
જવાબ: ગીજુભાઈ બધેકા (‘મૂછાળી મા’).
૬૨. ગીજુભાઈ બધેકાએ બાળવિકાસ માટે કઈ સંસ્થાની સ્થાપના કરી હતી?
જવાબ: દક્ષિણામૂર્તિ બાલમંદિર (ભાવનગર).
૬૩. શિક્ષકે બાળકને ભણાવતી વખતે કયા શૈક્ષણિક સૂત્રનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ?
જવાબ: સરળ પરથી કઠિન તરફ, મૂર્ત પરથી અમૂર્ત તરફ.
૬૪. બાળકની બુદ્ધિક્ષમતા અને અધ્યયન વચ્ચે કેવો સંબંધ છે?
જવાબ: સીધો સકારાત્મક સંબંધ.
૬૫. કુપોષણની બાળકના વિકાસ પર કેવી અસર પડે છે?
જવાબ: શારીરિક અને માનસિક બંને વિકાસ રૂંધાય છે, જેથી અધ્યયન ધીમું પડે છે.
૬૬. શાબ્દિક પ્રશંસા અને પ્રોત્સાહન બાળકના કયા વિકાસને બળ આપે છે?
જવાબ: સાંવેગિક અને પ્રેરણાત્મક વિકાસને.
૬૭. બાળક કયા વિકાસના કારણે નીતિ-નિયમો અને મૂલ્યો શીખે છે?
જવાબ: નૈતિક વિકાસ (Moral Development).
૬૮. નૈતિક વિકાસનો સિદ્ધાંત આપનાર મનોવૈજ્ઞાનિક કોણ હતા?
જવાબ: લોરેન્સ કોહલબર્ગ (Lawrence Kohlberg).
૬૯. સમાવેશી શિક્ષણ (Inclusive Education) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શો છે?
જવાબ: તમામ પ્રકારના (સામાન્ય અને વિશિષ્ટ જરૂરિયાત વાળા) બાળકોને એકસાથે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ આપવું.
૭૦. ‘વિકાસ દિશાત્મક હોય છે’ – આનો અર્થ શું થાય?
જવાબ: વિકાસ ચોક્કસ દિશા અને ક્રમ અનુસરે છે.
૭૧. જો બાળક શાળામાં વારંવાર અસફળ થાય, તો શિક્ષકે શું કરવું જોઈએ?
જવાબ: બાળકની ક્ષમતા, વિકાસ કક્ષા અને શિક્ષણ પદ્ધતિનું નિદાન (Diagnosis) કરવું.
૭૨. નિદાન ઉપચારાત્મક શિક્ષણ (Diagnostic and Remedial Teaching) ક્યારે ઉપયોગી બને છે?
જવાબ: જ્યારે બાળક અધ્યયન કચાસ કે મુશ્કેલી અનુભવતું હોય.
૭૩. “બાળક એ એક પુસ્તક સમાન છે જેનું શિક્ષકે પાનેપાનું વાંચવું જોઈએ” – આ વિધાન કોનું છે?
જવાબ: રૂસો (Rousseau).
૭૪. બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે શિક્ષકે કઈ મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ?
જવાબ: સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન (CCE).
૭૫. પ્રાથમિક ધોરણના બાળકોમાં ગણિત શીખવવા માટે કયો તબક્કો યોગ્ય ગણાય?
જવાબ: વસ્તુઓનો ઉપયોગ (મૂર્ત) -> ચિત્રો -> પ્રતીકો (સંખ્યાઓ).
Child Development
Child Development
ફ્રીડ્રિચ ફ્રોબેલ (Friedrich Froebel)
Child Development
૭૬. વંશાનુક્રમ બાળકની કઈ ક્ષમતા સીધી રીતે નક્કી કરે છે?
જવાબ: શારીરિક બંધારણ, રંગ-રૂપ અને પાયાની બૌદ્ધિક ક્ષમતા.
૭૭. વાતાવરણ બાળકના કયા વિકાસને સૌથી વધુ પ્રભાવિત કરે છે?
જવાબ: સામાજિક, ભાષાકીય અને વ્યક્તિત્વ વિકાસ.
૭૮. બાળકના ‘આત્મગૌરવ’ (Self-esteem) નો વિકાસ ક્યારે થાય છે?
જવાબ: જ્યારે તેને સ્વીકાર, પ્રોત્સાહન અને સફળતાનો અનુભવ થાય.
૭૯. એક બાળક ૮ વર્ષનું છે પણ તેનું વર્તન ૫ વર્ષના બાળક જેવું છે, આ શું દર્શાવે છે?
જવાબ: બાળકમાં માનસિક કે સામાજિક વિકાસનો વિલંબ (Developmental Delay).
૮૦. વર્ગખંડમાં ‘વ્યક્તિક ભિન્નતા’ ને ધ્યાનમાં રાખી શિક્ષકે શું કરવું જોઈએ?
જવાબ: વિવિધ પ્રકારની શૈક્ષણિક પદ્ધતિઓ અને સાધનોનો ઉપયોગ કરવો.
૮૧. બાળકના વિકાસમાં ક્ષતિ (Defect) હોય તો અધ્યયન પર કેવી અસર થાય?
જવાબ: અધ્યયનની ગતિ ધીમી પડી શકે છે અથવા વિશિષ્ટ પદ્ધતિની જરૂર પડે છે.
૮૨. સંવેગ (Emotion) અને બોધ (Cognition) વચ્ચે કેવો સંબંધ છે?
જવાબ: બંને એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા અને આંતર-સંબંધિત છે.
૮૩. ‘ભય’ અને ‘ચિંતા’ જેવા આવેગો અધ્યયન પર કેવી અસર કરે છે?
જવાબ: નકારાત્મક અસર કરે છે (એકાગ્રતા અને યાદશક્તિ ઘટાડે છે).
૮૪. વિકાસની પ્રક્રિયા ‘સતત’ છે, તેનો અર્થ શું?
જવાબ: તે ક્યારેય અચાનક કે એકાએક અટકતી નથી, પરંતુ ધીમી-ઝડપી ગતિએ નિરંતર ચાલે છે.
૮૫. પૂર્વ-પ્રાથમિક કે પ્રાથમિક કક્ષાએ અક્ષરલેખન સુધારવા માટે કઈ જ્ઞાનેન્દ્રિયની તાલીમ મહત્વની છે?
જવાબ: આંખ અને હાથનું સંકલન (Eye-Hand Coordination).
૮૬. ભાષા શીખવા માટે બાળકમાં કઈ ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે?
જવાબ: શ્રવણ (સાંભળવું) અને અનુકરણ કરવાની ક્ષમતા.
૮૭. ભાષા વિકાસનો સાચો શૈક્ષણિક ક્રમ કયો છે?
જવાબ: શ્રવણ (L) -> કથન (S) -> વાચન (R) -> લેખન (W).
૮૮. કયા પ્રકારનું વાતાવરણ બાળકના આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ વિકાસ માટે શ્રેષ્ઠ છે?
જવાબ: બાળકેન્દ્રી, ભયમુક્ત અને પ્રોત્સાહક વાતાવરણ.
૮૯. વિકાસના તબક્કા જાણીને શિક્ષકને શો ફાયદો થાય છે?
જવાબ: વય-મેળ ખાતી યોગ્ય શૈક્ષણિક પદ્ધતિઓ અને પાઠ્યક્રમ પસંદ કરી શકાય છે.
૯૦. ‘વિકાસ એ એકીકૃત પ્રક્રિયા છે’ – વિધાનનો અર્થ શું છે?
જવાબ: બાળકના શારીરિક, માનસિક, સામાજિક વગેરે પાસાઓ પરસ્પર જોડાઈને સમગ્ર વ્યક્તિત્વ બનાવે છે.
Child Development
Child Development
મેડમ મારિયા મોન્ટેસરી
Child Development
૯૧. પ્રાથમિક બાળકના અધ્યયન માટે સૌથી યોગ્ય અભિગમ કયો છે?
જવાબ: પ્રવૃત્તિ દ્વારા શિક્ષણ (Activity Based Learning – ABL).
૯૨. અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (Learning Outcomes) નો સંબંધ કોની સાથે છે?
જવાબ: બાળકના તબક્કાવાર વિકાસ અને વિષયવસ્તુની સમજ સાથે.
૯૩. ‘રુચિ’ (Interest) અને ‘અધ્યયન’ વચ્ચે શો સંબંધ છે?
જવાબ: રસ ધરાવતા વિષયમાં બાળક ઝડપથી અને લાંબા સમય સુધી શીખી શકે છે.
૯૪. ‘બાળકના પ્રથમ શિક્ષક’ કોણ ગણાય છે?
જવાબ: માતા-પિતા (મુખ્યત્વે માતા).
૯૫. શારીરિક રીતે વિકલાંગ બાળક માટે શિક્ષકનો દ્રષ્ટિકોણ કેવો હોવો જોઈએ?
જવાબ: સહાનુભૂતિ નહીં પણ સમાન તક અને પ્રોત્સાહન આપતો.
૯૬. ‘ગિફ્ટેડ’ (પ્રતિભાશાલી) બાળકની બુદ્ધિલબ્ધિ (IQ) સામાન્ય રીતે કેટલી હોય છે?
જવાબ: ૧૩૦ કે તેથી વધુ.
૯૭. પ્રતિભાશાલી બાળકના વિકાસ માટે શિક્ષકે શું કરવું જોઈએ?
જવાબ: સંવર્ધિત (Enriched) અને પડકારજનક અધ્યયન સામગ્રી આપવી.
૯૮. બાળકના સામાજિક વિકાસમાં ‘સમવયસ્ક જૂથ’ (Peer Group) ની ભૂમિકા ક્યારે વધે છે?
જવાબ: ઉત્તર-બાલ્યાવસ્થા અને કિશોરાવસ્થામાં.
૯૯. કયા મનોવૈજ્ઞાનિકે બાળ વિકાસમાં ‘રમતો’ ને કેન્દ્રસ્થાને રાખી છે?
જવાબ: ફેડરિક ફ્રોબેલ.
૧૦૦. ‘વિકાસની સંકલ્પના અને અધ્યયન’નો નિષ્કર્ષ શું છે?
જવાબ: પરિપક્વતા અને યોગ્ય અધ્યયન અનુભવોના પરસ્પર સમન્વયથી જ બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ શક્ય બને છે.
Child Development
Child Development
આ પ્રકારની ઉપયોગી શૈક્ષણિક માહિતી માટે વોટ્સએપ ગ્રુપમાં જોડવા માટેની લીંક… https://chat.whatsapp.com/LFadFpf6jtWJA9P9tv95Ca?s=sh&p=a&mlu=4&ilr=4
અને હા… ઉપયોગી શૈક્ષણિક માહિતીના વિડીયો માટે માટેની લીંક… https://www.youtube.com/@TalatiNiranjan
Link:https://edu.ourgujarat.com/tet-1-પરીક્ષામાં-સમય-વ્યવસ્થા/
અનંત અનંત શુભકામનાઓ…